Szyszka, zejście, merge collector — to trzy określenia tej samej części układu wydechowego. Polskie warsztaty najczęściej mówią „szyszka” lub „zejście”, w terminologii motorsportowej i międzynarodowej używa się nazwy merge collector. Jest to finalny element kolektora wydechowego, w którym runnery prowadzące spaliny od poszczególnych cylindrów zbiegają się w jeden punkt, kończący się flanszą — najczęściej pod turbosprężarkę.
Co to jest szyszka i do czego służy
W silniku doładowanym spaliny z każdego cylindra muszą zostać doprowadzone do wlotu turbiny. Każdy cylinder ma swój własny runner (rurka prowadząca spaliny od głowicy), a wszystkie runnery muszą skończyć się w jednym miejscu — na flanszy turbo. Element, w którym następuje to zejście, to właśnie szyszka.
Nazwa „szyszka” wzięła się ze stożkowatego kształtu — runnery podchodzące pod kątem schodzą się w stożek przypominający szyszkę. W angielskiej nomenklaturze przyjęło się merge collector, ponieważ funkcją tego elementu jest właśnie scalenie (merge) strumieni spalin.
Konfiguracje: 3-cyl, 4-cyl, 5-cyl, 6-cyl
Szyszki dobiera się do liczby cylindrów silnika:
- 3-cyl — silniki trzycylindrowe (np. 1.0 TSI, 1.2 TCe, motocykle Triumph)
- 4-cyl — najczęstszy wariant: 1.8T, 2.0 TFSI, 4G63, B-series Hondy, K-series
- 5-cyl — silniki rzędowe pięciocylindrowe (Audi 2.2 i 2.5 TFSI, Volvo)
- 6-cyl — rzędowe szóstki (BMW M50/S50, Toyota 2JZ, RB26)
W naszej ofercie szyszki dostępne są w każdej z tych konfiguracji.
Runnery — średnice i materiały
Średnica runnerów wpływa na charakterystykę przepływu i moment obrotowy. Mniejsze runnery (42,4 mm) sprzyjają napełnianiu w niskich obrotach, większe (48,3 mm) lepiej oddychają na wysokich. Standardem w szyszkach pod turbo są dwie średnice:
- 42,4 mm
- 48,3 mm
Grubości ścianki:
- Stal nierdzewna 304L: 2,0 mm i 3,0 mm
- Stal czarna: 3,2 mm (tylko OD 48,3 mm)
Flansze pod turbo
Druga strona szyszki kończy się flanszą — interfejsem mechanicznym do turbosprężarki. Standardów flansz turbo jest kilka, a wybór zależy od konkretnego modelu turbiny:
T25 / T28
Mała flansza pod kompaktowe turbiny. Spotykana w turbinach Garrett GT2560, GT2860, części K03 i podobnych. Fizycznie T25 i T28 to ta sama flansza — różnią się tylko wewnętrznym otworem turbiny. Stosowana w silnikach do ok. 200–300 KM.
T3
Najpopularniejsza flansza w tuningu samochodów osobowych. Pasuje do turbin Garrett GT28, GT30, GT35 w wersji T3, a także do wielu turbin K04 i GTX. Standardowy wybór do mocy ok. 300–700 KM.
T4
Większa flansza pod mocniejsze turbiny: GT35, GT40, GT42, GTX42 w wersji T4. Wybierana do konfiguracji wysokich mocy (500–1000+ KM), wyścigów drag oraz silników szóstkowych.
T6
Bardzo duża flansza pod największe turbiny — GT45, GT47, GTX45. Stosowana w ekstremalnych konfiguracjach i silnikach big-block. W naszej matrycy występuje dla szyszek 4, 5 i 6-cyl.
V-band — alternatywa dla klasycznych flansz
V-band to okrągła flansza skręcana opaską klamrową (V-band clamp). Zaletą jest szybki demontaż, równomierny docisk i mniejsza masa w porównaniu do klasycznej flanszy śrubowej. W naszej ofercie:
- V-band 63,5 mm (2,5″) — mniejsze konfiguracje
- V-band 76 mm (3″) — średnie i mocne konfiguracje, najpopularniejszy rozmiar
- V-band 89 mm (3,5″) — duże turbiny i downpipe wysokich mocy
V-band stosuje się przede wszystkim w wyjściu z turbiny (downpipe), ale niektóre turbiny mają też V-band na wejściu spalin.
Matryca kompatybilności szyszka × flansza
Nie każda flansza pasuje do każdej szyszki — wynika to z geometrii zejścia i wielkości otworu wylotowego.
| Konfiguracja | T25/T28 | T3 | T4 | T6 | V-band |
|---|---|---|---|---|---|
| 3-cyl | ✓ | ✓ | ✓ | — | ✓ |
| 4-cyl | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| 5-cyl | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| 6-cyl | — | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
Wastegate — opcja dodatkowa
Wastegate to zewnętrzny zawór upustowy regulujący ciśnienie doładowania. W konfiguracji z zewnętrznym wastegate’em potrzebny jest dodatkowy króciec wpięty w szyszkę przed flanszą turbo. W naszej szyszce króciec ten może być wypalony laserem już na etapie produkcji — pozostaje tylko wspawanie rurki pod konkretny zawór.
Opcja wastegate jest dostępna do wyboru przy zamówieniu.
Wersje cięte i pospawane
Każda szyszka dostępna jest w dwóch wersjach:
- Cięta laserem — komplet runnerów i flanszy z wyciętymi krawędziami pasującymi do siebie. Klient samodzielnie składa i spawa.
- Pospawana — gotowy element, spawany metodą TIG w naszym warsztacie.
Wersja cięta jest tańsza i daje możliwość samodzielnej obróbki przed spawaniem (np. dopasowanie kątów do konkretnego silnika). Wersja pospawana to gotowy element do wbudowania.
Flansze sprzedawane osobno
Oprócz szyszek prowadzimy też same flansze — do samodzielnego dospawania w kolektorze lub downpipe. Wszystkie flansze ze stali nierdzewnej 304L o grubości 10 mm:
- T25/T28
- T3
- T4
- T6
- V-band 63,5 mm, 76 mm, 89 mm
Powiązane materiały
Szyszka to finalny element kolektora, ale wcześniej runnery prowadzące od głowicy muszą zostać uformowane na odpowiednie kąty. Do budowy łuków runnerów wykorzystuje się pie cuts — wycinki rury cięte laserem, które pozwalają zbudować łuk pod dowolnym kątem bez giętarki.
Jeśli budujesz pełny układ wydechowy za turbiną (downpipe + reszta), zobacz też różnice między X-pipe, Y-pipe, H-pipe i T-pipe — łącznikami stosowanymi w dalszej części układu.